Dijkversterking Hansweert met oog voor de omgeving

Door klimaatverandering en de verwachte zeespiegelstijging moeten waterkeringen in Nederland in 2050 aan nieuwe, strengere veiligheidsnormen voldoen. In Hansweert is die opgave extra urgent. Doordat het gebied achter de dijk als een badkuip fungeert, zou het dorp bij een doorbraak in korte tijd onder water staan. 

Dat maakt de dijkversterking niet alleen een waterveiligheidsopgave, maar ook een ruimtelijke. Omdat dit deel van de Westerschelde Natura 2000-gebied is, was verbreding aan de buitenzijde van de dijk nauwelijks mogelijk. Dat betekende dat de versterking vooral binnendijks moest plaatsvinden, met directe gevolgen voor de inrichting van het gebied achter de dijk.  “De dijkversterking Hansweert gaat verder dan alleen het verhogen van de waterkering”, vertelt projectmanager Rob van Koeveringe van KWS. “Zo vraagt de verhoging van maximaal drie meter ook om een verbreding van de dijk, waardoor deze landinwaarts opschuift. Dat heeft gevolgen voor het gebied achter de dijk. Zo zijn onder meer wegen aangepast, voorzieningen zoals sportvelden verplaatst, een gemaal gewijzigd en bestaande infrastructuur, zoals hoogspanningsverbindingen, ingepast.”

Letterlijk tot in de achtertuin

De werkzaamheden raken het dorp dus direct. Toch is er volgens Rob weinig weerstand. Dat komt deels doordat de noodzaak van waterveiligheid in Zeeland diep verankerd zit. “De oudere bevolking is bekend met de Watersnoodramp van ’53. Men begrijpt waarom dit nodig is. Maar minstens zo belangrijk is heldere, consistente communicatie. We merken dat het enorm helpt als je duidelijk bent: wat gaan we doen, waarom doen we het en wat gaan jullie als bewoners daarvan merken?”

Die communicatie werd op verschillende manieren vormgegeven. Zo werden periodiek bewonersavonden georganiseerd en was er een informatiecentrum met vaste inloopmomenten. Ook via een bouwapp en nieuwsbrieven werden bewoners continu geïnformeerd over de voortgang en geplande werkzaamheden. Ook in de uitvoering is bewust gestuurd op minimale hinder. “Je werkt aan veiligheid, maar óók in iemands directe leefomgeving. Daarom is bewust gekozen voor aanvoer over water, in plaats van intensief bouwverkeer door het dorp. We hebben hiervoor dammen aangelegd. Het overgrote deel van al ons transport ging per schip. Daardoor hebben we nauwelijks overlast veroorzaakt.” Op plekken waar het werk letterlijk tot in de achtertuin van bewoners kwam, werd extra aandacht besteed aan persoonlijk contact. Zo was er een vaste ‘gebiedsconciërge’: een ervaren collega die gedurende de dag aanspreekbaar was voor vragen en zorgen van bewoners. Juist die continue aanwezigheid en laagdrempeligheid zorgden voor vertrouwen en begrip.

Bouwteam als versneller 

De nadere planuitwerking en prijsvorming van de dijkversterking is uitgevoerd in een bouwteamconstructie, een aanpak waar Rob een uitgesproken voorstander van is. “In de bouwteamfase breng je uitvoeringskennis aan de voorkant in en denk je samen met de opdrachtgever na over de beste aanpak.” 

Samenwerking vindt plaats op meerdere niveaus: met de opdrachtgever én binnen de combinatie. In Hansweert werkt KWS samen met Van Oord in een gelijkwaardige 50/50-verdeling. Dat vraagt om voortdurende aandacht, omdat teams en rollen in de loop van het project veranderen. “Je start niet met dezelfde mensen als waarmee je eindigt. Dat evenwicht moet je blijven bewaken. Openheid en transparantie zijn daarbij essentieel.” Het resultaat is een project dat ruim een jaar eerder klaar is dan gepland. Waar aanvankelijk werd gedacht aan oplevering in 2027, ligt de afronding nu in maart 2026. Die versnelling is mogelijk dankzij een sterke voorbereiding en het gezamenlijk zoeken naar ruimte in planning en uitvoering.  “Als je voorbereiding klopt, kom je in de uitvoering geen verrassingen tegen.”

Lessen voor volgende projecten

De dijkversterking Hansweert kenmerkt zich door grote aandacht voor duurzaamheid. “We zetten zoveel mogelijk elektrisch materieel in. Dat is één van de grootste doelstellingen: CO₂-reductie. Die transitie vergde investeren en leren, want vier jaar geleden was dit nog nieuw voor ons. Laadpleinen, stroomvoorziening op het werk, logistiek rondom batterijen. Dat zijn we niet gewend. Maar na het eerste jaar hadden we het onder de knie.” De lessen uit Hansweert worden meegenomen naar volgende projecten. Zo wordt niet alleen gebouwd aan waterveiligheid, maar ook aan een steeds slimmere en duurzamere manier van werken. 

“Je moet doen wat je belooft” 
Jan John Unsworth van KWS over contractmanagement en de omgeving

Sinds 2022 is contractmanager Jan John Unsworth van KWS betrokken bij de dijkversterking in Hansweert. Hij stapte in tijdens de laatste fase van het bouwteam. “Het grootste deel van de keuzes die de hinder voor de omgeving beperken, maak je al aan de voorkant. In de bouwteamfase werk je samen met de opdrachtgever de plannen uit en leg je vast hoe je het werk uitvoert en wat je belooft.” Volgens hem zit zijn rol vooral in het bewaken van die afspraken. “Ik zie de contractmanager als het geweten van het project. Je houdt in de gaten dat we doen wat we hebben afgesproken. En als iets anders loopt, ga je daar samen het gesprek over aan. Soms betekent dat dat je iets moet aanpassen of opnieuw moet afstemmen, maar het begint altijd bij helder hebben wat je samen hebt afgesproken.” Veel van die keuzes worden al in de voorbereiding gemaakt. “We hebben bijvoorbeeld gekozen om materialen via tijdelijke loswallen aan te voeren, zodat we het bouwverkeer door het dorp konden beperken. Dat soort maatregelen werk je vooraf uit en neem je mee in je plannen en uitwerking van het project. 

Ook tijdens de uitvoering blijft de omgeving nadrukkelijk in beeld. “Je zit soms letterlijk met het werk in de achtertuin van mensen. Dan maken juist de kleine dingen het verschil. Zo hebben we een tijdelijk ‘praathuis’ ingericht voor bewoners  tijdens de periode dat het originele praathuis niet bereikbaar was gedurende de werkzaamheden.” De basis daarvoor ligt in de samenwerking met de opdrachtgever. “We hebben veel geïnvesteerd in vertrouwen, onder andere met gezamenlijke sessies en ‘gouden regels’ over hoe we met elkaar samenwerken. Uiteindelijk komt het neer op één ding: je moet doen wat je belooft.”